Што значи приватно позајмување
Приватно позајмување е секое финансирање што не доаѓа директно од банка. Тука спаѓаат заемите меѓу физички лица преку платформи, кредитите од штедилници и финансиски друштва, микрокредитите од специјализирани организации, но и најчестата форма во пракса: парите што ги позајмуваат роднини и пријатели.
Во Северна Македонија професионалното одобрување кредити е дозволено само за субјекти со лиценца издадена од Народната банка или од Министерството за финансии. Поединец што рекламира заеми за непознати луѓе без лиценца не работи законски, колку и да изгледа пријателски неговата понуда.
Основни форми
Заемите од семејството е добро да се запишат во едноставен документ со износ, рати и рокови. Штедилниците и финансиските друштва мора да ги објават условите и вкупната цена на кредитот, а платформите за групно финансирање сè уште се ретки на домашниот пазар.
Негативна евиденција во Кредитното биро
Кредитниот регистар на Народната банка и Македонското кредитно биро ја евидентираат историјата на отплата на секој должник. Доцнењата и неплатените долгови обично ги затвораат вратите на банките, но не ги исклучуваат сите законски алтернативи за луѓето што се во тешка ситуација.
Живот со гарантирана минимална помош
Гарантираната минимална помош ретко се смета за доволен приход за банкарски кредит, а секоја нова рата може да го наруши веќе тесниот семеен буџет. Затоа секогаш треба прво да се направи реална пресметка на сите приходи, трошоци и постојни обврски на домаќинството.
Пет реални групи решенија
За луѓето со лоша кредитна историја или низок приход изборот е помал, но сепак постои. Табелата ги сумира петте групи решенија, што бара секоја од нив и на што најмногу треба да се внимава пред каков било потпис или обврска.
| Решение | Што бара | На што да се внимава |
|---|---|---|
| Заем со залог | Предмет со вредност, на пр. злато | Губење на предметот ако заемот не се врати |
| Микрокредит | Одржлив план и следење од институцијата | Мали износи, главно за деловна дејност |
| Групно или солидарно финансирање | Јасна потреба или конкретен проект | Неизвесен резултат и време |
| Хуманитарна помош | Барање до општина, верска заедница или здружение | Најчесто во натура или мали износи |
| Поддршка за сопствен бизнис | Деловна идеја и обука | Потребно е време за да даде резултат |
Заем со залог и микрокредит
Заложувалницата не ја проверува кредитната историја, бидејќи гаранцијата е самиот предмет. Пред предавањето на предметот вреди да се споредат проценката и вкупната цена во неколку заложувалници. Микрокредитот е наменет главно за луѓе што сакаат да започнат или да зајакнат мала дејност.
Солидарно финансирање
Кампањите за собирање пари и солидарните заеми од заедници, дијаспората или здруженија помагаат за конкретни цели, како трошоци за лекување или опрема за работа. Успехот зависи од јасноста на приказната и од довербата во мрежата, а не од кредитната историја.
Хуманитарна и социјална поддршка
Центрите за социјална работа, општините, верските заедници и хуманитарните организации нудат еднократна парична помош, храна или покривање сметки. Тоа не е заем, па не создава нов долг. Често е најбезбедниот прв чекор пред какво било барање нов кредит.
Претприемништво како излез од презадолженост
За некои луѓе, отворањето мала дејност со помош на државните програми за самовработување, обука и микрокредит е начин да излезат од маѓепсаниот круг на долгови. Паралелно, вреди да се побара бесплатно советување за преговори со доверителите и репрограмирање на постојните долгови.
Измами со однапред платена провизија
Најраспространетата измама е лажниот „приватен заемодавач“ што ветува заем без проверка во Кредитното биро и бара прво пари за обработка, осигурување, нотар или данок. По уплатата се појавуваат нови трошоци, сè додека жртвата не престане да плаќа или не остане без пари.
Измамниците најчесто дејствуваат преку социјалните мрежи, огласите и апликациите за пораки, користејќи фалсификувани документи, печати и имиња на вистински компании. Законската институција никогаш не бара уплата пред исплатата на заемот, ниту инсистира на набрзина донесени одлуки.
Знаци за тревога
Неколку знаци се доволни за веднаш да се прекине комуникацијата. Ако се појави макар еден од наведените, понудата треба да се смета за сомнителна и да се пријави во полицијата или во банката преку која е побарана уплатата.
- Уплата пред исплатата на заемот, под кој било изговор
- Ветување одобрување без проверка на приходи или Кредитно биро
- Комуникација само преку пораки и лични е-адреси
- Барање уплата преку брз трансфер, криптовалути или ваучери
- Притисок со рокови и невообичаено ниски камати
- Барање копии од лична карта и лозинки за е-банкарство
Безбедни чекори пред секој заем
Краткиот процес на проверка ефикасно штити од скапи или незаконски понуди. Чекорите важат подеднакво за луѓето со негативна евиденција во Кредитното биро и за оние чиј единствен стабилен месечен приход е социјалната помош од државата.
- Запишување на сите приходи, трошоци и постојни долгови
- Проверка на институцијата во регистрите на Народната банка или Министерството за финансии
- Читање на договорот и вкупната цена пред потпишување
- Одбивање секаква уплата пред исплатата
- Совет од организации за заштита на потрошувачите или од бесплатна правна помош
- Пријавување на секоја сомнителна понуда во полицијата
Најчести прашања
Може ли човек со негативна евиденција во Кредитното биро да позајми од приватно лице? Заемот од роднина или пријател е сосема законски. Спротивно на тоа, непознати лица што професионално нудат заеми без лиценца работат незаконски и многу често се измамници.
Дали гарантираната минимална помош се смета за приход за заем? Повеќето лиценцирани институции ја земаат предвид ограничено или воопшто не. Социјалната поддршка и решенијата што не создаваат нов долг обично се посоодветни за таква ситуација.
Дали микрокредит може да се добие и без вработување? Некои штедилници и програми за самовработување се наменети токму за невработени лица со деловна идеја. Секогаш треба да се проверат вкупната цена, роковите и обврските пред потпишување договор.
Што да се направи ако веќе е платена провизија на измамник? Комуникацијата треба веднаш да се прекине, да се извести банката за можно враќање на трансакцијата и да се поднесе пријава во полицијата со сите пораки и докази.